Avtomobil təkərləri haqqında bilməli olduğunuz hər şey: ölçü, təzyiq və təhlükəsizlik

Bəlkə də təkərlər haqqında danışmaq hər kəsin sevimli mövzusu deyil. Lakin bu, son dərəcə vacib məsələdir. Çünki təkərlər bizi yol ilə birləşdirən və özümüzün, ailəmizin və yaxınlarımızın təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan yeganə təmas nöqtəsidir.

Gəlin, ən sadə məsələdən — təkər ölçüsündən başlayaq.

1. Avtomobil təkərinin ölçüsünü necə oxumaq olar?

Gec-tez hər bir avtomobil sahibi təkər dəyişdirməli olur. Bəzi insanlar təkərləri köhnələn kimi avtomobili dəyişməyi üstün tuturlar. Lakin maliyyə baxımından bu, hər zaman ən ağıllı seçim deyil.

Tutaq ki, təkərin üzərində 205/60 R16 yazılıb. Bu rəqəm və hərflərin hər birinin öz mənası var:

• 205 — təkərin enidir və millimetrlə ölçülür.

• 60 — təkərin profil hündürlüyünün onun eninə faizlə nisbətidir. Bu, birbaşa millimetrlə ölçülən dərinlik deyil.

• R — radial konstruksiyalı təkər olduğunu göstərir.

• 16 — təkərin uyğun olduğu diskin diametridir və düymlə ölçülür.

Təkər ölçüsündən sonra adətən yük indeksi və sürət indeksi də göstərilir. Məsələn, H və V hərfləri təkərin müvafiq sürət kateqoriyasını bildirir. Konkret sürət həddi təkərin işarələnməsindən asılıdır.

Təkər seçərkən yalnız ölçüyə deyil, həm də yük və sürət indekslərinə diqqət yetirmək lazımdır.

2. Avtomobiliniz üçün düzgün təkər ölçüsünü necə müəyyən etmək olar?

İşlənmiş avtomobil alarkən onun üzərində quraşdırılmış təkərlərin ölçüsünü avtomatik olaraq düzgün hesab etmək olmaz. Əvvəlki sahibin və ya təkər satıcısının seçimi avtomobil istehsalçısının tövsiyələrinə uyğun gəlməyə bilər.

Ən etibarlı üsullardan biri sürücü qapısının iç tərəfində yerləşən məlumat etiketini yoxlamaqdır. Bu etiketdə adətən avtomobil üçün nəzərdə tutulan təkər ölçüləri və tövsiyə olunan soyuq təkər təzyiqi göstərilir.

Bəzi avtomobillərdə ön və arxa təkərlər üçün fərqli ölçülər, həmçinin ehtiyat təkərin ölçüsü qeyd olunur.

İstehsalçının tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir. Yanlış ölçü avtomobilin idarəetməsinə, əyləc sisteminə, yanacaq sərfiyyatına və elektron təhlükəsizlik sistemlərinin işinə təsir göstərə bilər.

Avtomobiliniz üçün uyğun variantları araşdırmaq istəyirsinizsə, Yokohama təkərləri ilə tanış olun.

3. Təkərin istehsal tarixini necə öyrənmək olar?

Təkər alarkən diqqət yetirilməli olan ən vacib məqamlardan biri onun istehsal tarixidir. Bu, xüsusilə işlənmiş avtomobil alarkən və ya uzun müddət anbarda saxlanılmış təkərləri seçərkən əhəmiyyətlidir.

Təkərin yan hissəsindəki DOT kodunun son dörd rəqəmi onun istehsal həftəsini və ilini göstərir. Məsələn, 4614 kodu təkərin 2014-cü ilin 46-cı həftəsində istehsal edildiyini bildirir.

• İlk iki rəqəm — istehsal həftəsi.

• Son iki rəqəm — istehsal ili.

Təkərin protektoru yaxşı vəziyyətdə olsa belə, onun yaşı nəzərə alınmalıdır. Zamanla rezin materialın xüsusiyyətləri dəyişə, təkərdə çatlar yarana və onun davamlılığı zəifləyə bilər. Yüksək temperatur, günəş işığı, düzgün olmayan saxlama şəraiti və istismar təkərin qocalmasını sürətləndirə bilər.

Buna görə də təkərin vəziyyətini yalnız protektorun görünüşünə əsasən qiymətləndirmək düzgün deyil. İstehsal tarixini, çatları, deformasiyaları və digər zədələri də yoxlamaq lazımdır.

İşlənmiş təkər alarkən xüsusilə diqqətli olun. Təkərin üzərindəki tarix onun avtomobildə nə qədər müddət istifadə edildiyini göstərmir, lakin istehsalından nə qədər vaxt keçdiyini müəyyən etməyə kömək edir.

4. Təkərin üzərindəki maksimum təzyiq nə deməkdir?

Təkər seçimi və istismarı zamanı tez-tez buraxılan səhvlərdən biri onun üzərində göstərilən maksimum təzyiqi avtomobil üçün tövsiyə olunan təzyiq hesab etməkdir.

Məsələn, təkərin yan hissəsində maksimum təzyiq kimi 51 PSI göstərilə bilər. Bu rəqəm avtomobil sahibinin təkəri mütləq 51 PSI təzyiqlə doldurmalı olduğu demək deyil.

Düzgün təzyiq avtomobil istehsalçısının tövsiyəsinə əsasən müəyyən edilməlidir.

Tövsiyə olunan təzyiqi adətən sürücü qapısının iç tərəfindəki etiketdə və ya avtomobilin istifadə təlimatında tapmaq mümkündür.

Yanlış təzyiq bir sıra problemlərə səbəb ola bilər:

• Təkərlərin qeyri-bərabər aşınması;

• Yanacaq sərfiyyatının artması;

• İdarəetmə və əyləc xüsusiyyətlərinin pisləşməsi;

• Sürüş komfortunun azalması;

• Təkərin həddindən artıq qızması və zədələnmə riskinin artması.

Təkərlərdəki hava təzyiqini mütəmadi olaraq yoxlamaq üçün ayrıca təzyiqölçəndən istifadə etmək məqsədəuyğundur. Ölçməni, mümkün qədər, təkərlər soyuq olduqda aparın. Sürüş zamanı təkər qızdığı üçün təzyiq yüksələ bilər; buna görə isti təkərdə ölçülən göstəricini soyuq təkər üçün tövsiyə edilən göstərici ilə birbaşa müqayisə etmək olmaz.

Təkərin yan hissəsindəki rəqəmi deyil, avtomobil istehsalçısının tövsiyəsini əsas götürün.

5. Protektorun dərinliyi nə üçün vacibdir?

Protektor təkərin yol səthi ilə təmasında, suyun kənarlaşdırılmasında və müxtəlif yol şəraitində yol tutuşunun təmin olunmasında mühüm rol oynayır.

Protektorun dərinliyi azaldıqca, xüsusilə yaş yolda, təkərin suyu kənarlaşdırmaq qabiliyyəti zəifləyə bilər. Bu isə hidroplanlaşdırma riskini artıra bilər.

Protektorun vəziyyətini qiymətləndirərkən aşağıdakılara diqqət yetirin:

• Protektorun qalan dərinliyi;

• Aşınmanın bərabər olub-olmaması;

• Yan hissələrdə çatların və şişkinliklərin mövcudluğu;

• Protektorun ayrı-ayrı hissələrində zədələrin olub-olmaması.

Protektor dərinliyini xüsusi ölçü cihazı ilə yoxlamaq daha dəqiq nəticə verir. Ölçməni təkərin bir neçə nöqtəsində aparmaq lazımdır, çünki aşınma bütün səth boyunca eyni olmaya bilər.

Təkərin qanuni minimum protektor dərinliyi ölkəyə və təkərin növünə görə dəyişir. Lakin qanuni minimum həddə çatmağı gözləmək həmişə təhlükəsiz seçim deyil. Yağışlı və qarlı şəraitdə daha yaxşı yol tutuşu üçün təkərin vəziyyətini əvvəlcədən qiymətləndirmək vacibdir.

Unutmayın: dərin protektor təkərin mütləq yaxşı vəziyyətdə olması demək deyil. Təkər köhnəlibsə, çatlayıbsa və ya daxili zədəsi varsa, protektorun görünüşü onun təhlükəsiz olduğunu sübut etmir.

6. Deşilmiş təkər necə təmir edilməlidir?

Təkərə mismar, vint və ya başqa iti əşya batdıqda, hava itkisi baş verə bilər. Belə vəziyyətdə təkərin yalnız kənardan görünən hissəsinə baxaraq təmir üsulunu müəyyən etmək düzgün deyil.

Təkərin deşilməsi zamanı əsas məsələ zədənin harada yerləşməsi və nə dərəcədə ciddi olmasıdır.

Ümumiyyətlə, protektorun təmirə yararlı mərkəzi hissəsindəki bəzi kiçik deşiklər uyğun üsulla təmir edilə bilər. Lakin çiyin hissəsində və yan divarda yaranmış zədələr çox vaxt təhlükəsiz şəkildə təmir edilə bilmir.

Peşəkar təmir zamanı təkər diskdən çıxarılmalı, daxili hissəsi yoxlanılmalı və zədənin təmir üçün uyğun olub-olmadığı müəyyənləşdirilməlidir. Uyğun hallarda daxildən tətbiq edilən xüsusi yamaq və ya istehsalçının və təkər sənayesinin qəbul etdiyi kombinə edilmiş təmir üsulu istifadə olunur.

Sadəcə kənardan tıxac yerləşdirmək bütün hallarda düzgün təmir hesab edilmir.

Təkərin yan divarında şişkinlik, kəsik, karkas zədəsi və ya ciddi deformasiya varsa, avtomobili sürməyə davam etməyin. Belə hallar təkərin qəfil sıradan çıxması riskini yarada bilər.

7. Təkərləri nə vaxt rotasiya etmək lazımdır?

Təkərlərin rotasiyası onların avtomobil üzərindəki mövqelərinin müəyyən ardıcıllıqla dəyişdirilməsidir. Məqsəd təkərlərin daha bərabər aşınmasına kömək etmək və onların istismar müddətindən səmərəli istifadə etməkdir.

Ön və arxa təkərlərə düşən yük fərqli ola bilər. Mühərrikin yerləşməsi, ötürücü sistem, sürücülük tərzi və yol şəraiti təkərlərin aşınmasına təsir göstərir.

Təkərlərin rotasiya intervalı avtomobil və təkər istehsalçısının tövsiyələrinə uyğun seçilməlidir. Bir çox avtomobildə bu xidmət planlı texniki baxış zamanı həyata keçirilir.

Rotasiya zamanı aşağıdakılar nəzərə alınmalıdır:

• Avtomobilin ön, arxa və ya tam ötürücülü olması;

• Təkərlərin istiqamətli protektor dizaynı;

• Ön və arxa təkərlərin ölçülərinin eyni və ya fərqli olması;

• Mövcud aşınma və təkərlərin texniki vəziyyəti.

Bütün təkərləri istənilən qaydada yerlərini dəyişməklə rotasiya etmək olmaz. Avtomobilin istifadə təlimatında göstərilən sxemə əməl edilməlidir.

Rotasiya təkərlərin aşınmasını idarə etməyə kömək edir, lakin yanlış təkər təzyiqini, nasaz asqı sistemini və ya təkər bucaqlarının düzgün olmamasını aradan qaldırmır.

8. Təkərlərin qeyri-bərabər aşınmasının səbəbləri

Təkərin protektoru yaxşı görünsə də, onun daxili və ya xarici kənarında qeyri-bərabər aşınma yarana bilər. Bu, avtomobildə texniki problem olduğuna işarə edə bilər.

Ən çox rast gəlinən səbəblər bunlardır:

• Təkər bucaqlarının düzgün olmaması: Təkərin yol səthinə nəzərdə tutulmuş bucaq altında təmas etməməsi aşınmanı sürətləndirə bilər.

• Yanlış hava təzyiqi: Aşağı və ya həddindən artıq yüksək təzyiq protektorun fərqli hissələrinin daha çox aşınmasına səbəb ola bilər.

• Asqı və sükan sistemində nasazlıq: Köhnəlmiş və ya zədələnmiş detallar təkərin yol ilə təmasına təsir göstərə bilər.

• Zədələnmiş təkər və ya disk: Zərbə nəticəsində yaranan deformasiya vibrasiyaya və qeyri-bərabər aşınmaya səbəb ola bilər.

Əgər avtomobil sürərkən sükan titrəyirsə, avtomobil bir tərəfə çəkirsə və ya təkərlər qeyri-bərabər aşınırsa, yalnız təkərləri dəyişdirməklə kifayətlənməyin. Avtomobilin texniki vəziyyətini də yoxlatdırın.

9. Ön, arxa və tam ötürücülü avtomobillər üçün təkər seçimi

Avtomobilin ötürücü sistemi təkərlərin seçilməsinə və istismarına təsir göstərir.

Ön ötürücülü avtomobillərdə mühərrikin çəkisi və dartma qüvvəsi əsasən ön təkərlərlə əlaqəli olduğundan onların aşınması daha sürətli ola bilər.

Arxa ötürücülü avtomobillərdə dartma qüvvəsi arxa təkərlərə ötürülür. Yaş və qarlı yollarda avtomobilin sabitliyini qorumaq üçün bütün təkərlərin uyğun vəziyyətdə olması vacibdir.

Tam ötürücülü (AWD və ya 4WD) avtomobillərdə isə təkərlərin uyğunluğu xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər. Bir çox tam ötürücülü sistemdə təkərlər arasındakı çevrə fərqi və protektor dərinliyindəki fərqlər ötürücü sistemə əlavə yük yarada bilər.

Bununla belə, bütün tam ötürücülü avtomobillər üçün vahid icazə verilən aşınma fərqi yoxdur. Bəzi istehsalçılar bütün dörd təkərin eyni modeldə və yaxın protektor dərinliyində olmasını tələb edir. Dəqiq tələbləri avtomobilin istifadə təlimatından öyrənmək lazımdır.

Təkər zədələndikdə yalnız birini dəyişməzdən əvvəl avtomobil istehsalçısının tövsiyələrini yoxlayın. Bəzi hallarda eyni ox üzərindəki iki təkərin, bəzən isə tam ötürücülü sistemin tələblərinə görə dörd təkərin birlikdə dəyişdirilməsi lazım gələ bilər.

10. Avtomobil üçün ən yaxşı təkəri necə seçmək olar?

Hər avtomobil üçün universal olaraq ən yaxşı hesab edilən təkər yoxdur. Seçim avtomobilin modelindən, sürüş şəraitindən, iqlimdən və sürücünün ehtiyaclarından asılıdır.

Təkər alarkən aşağıdakı xüsusiyyətləri müqayisə edin:

• Yaş yolda yol tutuşu: Yağışlı havada təhlükəsiz sürüş üçün mühüm göstəricidir.

• Quru yolda idarəetmə: Əyləcləmə və döngələrdə sabitlik baxımından əhəmiyyətlidir.

• Qarlı yolda performans: Soyuq iqlimdə və qarlı şəraitdə avtomobil idarə edənlər üçün vacibdir.

• Səs səviyyəsi və komfort: Uzun məsafəli səfərlərdə sürüş rahatlığına təsir göstərir.

• Yanacaq sərfiyyatı və yuvarlanma müqaviməti: Təkərin avtomobilin səmərəliliyinə təsir edən xüsusiyyətlərindəndir.

• Davamlılıq: Təkərin istifadə müddəti və aşınma xüsusiyyətləri də nəzərə alınmalıdır.

İstehsalçıların texniki göstəricilərini və real istifadəçi rəylərini müqayisə etmək faydalıdır. Bununla belə, bir təkərin müəyyən sınaqda yüksək nəticə göstərməsi onun bütün ölçülərdə və bütün avtomobillərdə eyni performans göstərəcəyi demək deyil.

Yokohama təkərləri seçərkən nələrə diqqət etməli?

Yokohama təkərləri müxtəlif avtomobil növləri və sürüş şəraitləri üçün nəzərdə tutulan modellərlə tanınır. Seçim zamanı təkərin ölçüsünü, mövsümünü, yük və sürət indekslərini, həmçinin avtomobil istehsalçısının tələblərini nəzərə almaq lazımdır.

Məsələn, SUV və yolsuzluq avtomobilləri üçün nəzərdə tutulan GEOLANDAR seriyasının müxtəlif modelləri fərqli yol şəraitlərinə uyğunlaşdırılır. Model seçərkən avtomobili əsasən şəhərdə, magistralda, yoxsa yolsuzluqda idarə etdiyinizi müəyyənləşdirin.

Düzgün seçilmiş təkər sürüş komfortuna, yol tutuşuna və avtomobilin idarəetmə xüsusiyyətlərinə müsbət təsir göstərə bilər.

11. Təkərləri dəyişdirəndə razval-sxojdeniye yoxlanılmalıdırmı?

Təkərlərin dəyişdirilməsi zamanı avtomobilin təkər bucaqlarının — razval-sxojdeniyenin yoxlanılması faydalıdır. Xüsusilə əvvəlki təkərlərdə qeyri-bərabər aşınma, sükanın bir tərəfə çəkməsi və ya asqı sistemində təmir işləri olubsa, bu yoxlama daha vacibdir.

Təkər bucaqlarının düzgün tənzimlənməsi təkərlərin qeyri-bərabər aşınması riskini azaltmağa və avtomobilin idarəetməsini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər.

Lakin hər təkər dəyişikliyində mütləq razval-sxojdeniye tənzimlənməlidir demək düzgün deyil. Avtomobilin vəziyyətindən və istehsalçının tövsiyələrindən asılı olaraq, yoxlama və tənzimləmə ehtiyacı müəyyən edilir.

Əgər avtomobil çuxura və ya səkiyə güclü zərbə alıbsa, qəza keçiribsə və ya təkərlərdə qeyri-bərabər aşınma müşahidə olunursa, təkər bucaqlarını yoxlatdırmaq məqsədəuyğundur.

FAQ – Avtomobil təkərləri haqqında tez-tez verilən suallar

1. Avtomobilim üçün düzgün təkər ölçüsünü necə öyrənə bilərəm?

Düzgün təkər ölçüsünü sürücü qapısının iç tərəfindəki məlumat etiketindən və ya avtomobilin istifadə təlimatından öyrənə bilərsiniz. Təkər seçərkən ölçü, yük indeksi və sürət indeksinin istehsalçı tövsiyələrinə uyğun olmasına diqqət yetirin.

2. Təkərin istehsal tarixini necə müəyyən etmək olar?

Təkərin yan hissəsindəki DOT kodunun son dörd rəqəmi istehsal həftəsini və ilini göstərir. Məsələn, 4624 kodu təkərin 2024-cü ilin 46-cı həftəsində istehsal edildiyini bildirir. Təkərin yaşını qiymətləndirərkən onun saxlanma şəraitini və texniki vəziyyətini də nəzərə almaq lazımdır.

3. Avtomobil təkərlərində hava təzyiqi neçə olmalıdır?

Təkərlərdə hava təzyiqi avtomobil istehsalçısının tövsiyəsinə uyğun olmalıdır. Bu məlumatı adətən sürücü qapısının iç tərəfindəki etiketdə və ya istifadə təlimatında tapmaq mümkündür. Təkərin üzərində göstərilən maksimum təzyiqi tövsiyə olunan təzyiqlə qarışdırmayın.

4. Təkərin protektorunun dərinliyi nə üçün vacibdir?

Protektorun dərinliyi təkərin yol tutuşuna və yaş yolda suyu kənarlaşdırma qabiliyyətinə təsir edir. Protektor aşındıqca, xüsusilə yağışlı havada hidroplanlaşdırma riski arta bilər. Təkərlərin dərinliyini mütəmadi yoxlamaq və təhlükəsiz həddə çatmamış dəyişdirmək vacibdir.

5. Deşilmiş avtomobil təkərini təmir etmək mümkündürmü?

Bəzi hallarda protektorun mərkəzi hissəsindəki kiçik deşikləri peşəkar şəkildə təmir etmək mümkündür. Lakin yan divarda və çiyin hissəsindəki zədələr, eləcə də daxili konstruksiyanın ciddi zədələnməsi təkərin dəyişdirilməsini tələb edə bilər.

6. Təkərləri nə qədər müddətdən bir rotasiya etmək lazımdır?

Rotasiya intervalı avtomobil və təkər istehsalçısının tövsiyələrindən asılıdır. Təkərlərin mövqeyinin düzgün ardıcıllıqla dəyişdirilməsi bərabər aşınmaya kömək edə bilər. Rotasiya sxemi avtomobilin ötürücü sisteminə və təkərlərin konstruksiyasına uyğun seçilməlidir.

7. Tam ötürücülü avtomobildə yalnız bir təkəri dəyişmək olarmı?

Bu, avtomobilin modelindən və istehsalçının tələblərindən asılıdır. Bəzi tam ötürücülü sistemlərdə təkərlərin çevrə ölçüləri və protektor dərinlikləri arasındakı fərq ötürücü sistemə zərər verə bilər. Buna görə dəyişdirmədən əvvəl avtomobilin istifadə təlimatını yoxlamaq lazımdır.

8. Yokohama təkərlərini haradan əldə etmək olar?

Yokohama modelləri ilə tanış olmaq və avtomobilinizə uyğun təkər seçimini araşdırmaq üçün Yokohama.az saytına daxil ola bilərsiniz. Seçim zamanı avtomobilinizin təkər ölçüsünü, mövsümü və istifadə şəraitini nəzərə alın.